Category Archives: Αρθρογραφία

Μετά από σχεδόν ενάμισι χρόνο καραντίνας λόγω της πανδημίας COVID-19 έρευνες που πραγματοποιούνται σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες καταγράφουν παγκοσμίως επιδείνωση της ψυχικής υγείας, που περιλαμβάνει συμπτώματα άγχους και διάθεσης, αναπτυξιακές διαταραχές, καθώς και διαταραχές που σχετίζονται με το στρες και τη διατροφή.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η υπερβολική ανησυχία, η ευερεθιστότητα, ο περιορισμός στο σπίτι και ο φόβος της λοίμωξης και της μετάδοσης του ιού σχετίζονται με ήπια έως σοβαρά συμπτώματα άγχους κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Η απομόνωση αναφέρεται ότι θα μπορούσε να είναι ένας παράγοντας κινδύνου για επιδείνωση της ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένων συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους, αγωνίας, φόβου, μετατραυματικού στρες και αϋπνίας. Σχολιάζοντας τις διαταραχές άγχους, ο φόβος του COVID-19, ευρέως γνωστός ως «κορωναφοβία», ενίσχυσε τα συμπτώματα άγχους, με έναν επιπλέον επιβαρυντικό ρόλο που προκαλείται από την απομόνωση στο σπίτι. Άτομα με διαταραχές άγχους τείνουν να απασχολούνται με υπερβολικό πλύσιμο χεριών, υπερβολική προσοχή, μέτρα κοινωνικής απόστασης και περιττές αγορές.
Επιπλέον, σημειώθηκε μια ισχυρή συσχέτιση μεταξύ οικογενειακών σχέσεων και του φόβου μετάδοσης του ιού. Εστιάζοντας ειδικά στους ασθενείς που έχουν μολυνθεί δείχνει να επηρεάστηκαν επίσης, εκφράζοντας υψηλά επίπεδα άγχους, και ήπια έως μέτρια καταθλιπτικά συμπτώματα.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η κατάσταση που επιβάλλεται από την κοινωνική απομάκρυνση και απομόνωση, επηρέασε ευρέως τη συναισθηματική αντίδραση του πληθυσμού, προκαλώντας όχι μόνο αγωνία, αλλά και απογοήτευση, ευερεθιστότητα, απελπισία, μικρό ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση σε δραστηριότητες, μείωση των υπαίθριων δραστηριοτήτων, εκτεταμένη χρήση κινητού και αρνητικά συναισθήματα για τον ιό. Επιπλέον, στις ΗΠΑ αναφέρθηκε αύξηση της βίας, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ιδίως σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες.
Στην περίοδο πανδημίας, συμπεριφορικές αλλαγές εντοπίστηκαν επίσης σε παιδιά και εφήβους με Αυτισμό. Ειδικότερα, παρατηρούνται σοβαρές παλινδρομήσεις στην προσοχή και τη συγκέντρωση, στις δεξιότητες επικοινωνίας την επικοινωνία, ακόμα και στο επίπεδο ανεξαρτησίας τους δυσκολεύοντας την αλληλεπίδραση με τους γονείς τους .
Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, από την άλλη πλευρά, αναφέρθηκαν από τους γονείς τους ως ανεξέλεγκτα θυμωμένα, ανίκανα να παραμείνουν συγκεντρωμένα και να εκτελούν την καθημερινή τους ρουτίνα.
Παρόλο που οι διαδικτυακές συνεδρίες θεραπείας ήταν διαθέσιμες και θεωρήθηκαν επαρκείς, η έλλειψη προσωπικής κλινικής αξιολόγησης περιόρισε την αποτελεσματικότητά τους.
Νέες κατευθυντήριες γραμμές έχουν θεσπιστεί για να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας στα παιδιά που προτείνουν ότι η διατήρηση ενός αυστηρού προγράμματος ύπνου και ρουτίνας και η παρακολούθηση της φαρμακευτικής αγωγής θα μπορούσε να είναι επωφελής.
Η απώλεια της καθημερινής επαφής με συνομηλίκους, λόγω της τηλεκπαίδευσης η αβέβαιη ακαδημαϊκή σταδιοδρομία και η χρήση της διαδικτυακής μάθησης, δημιούργησαν μια νέα πραγματικότητα και στην εκπαίδευση. Ο χρόνος προβολής, όχι μόνο για εκπαιδευτικούς σκοπούς, αλλά και για δραστηριότητες αναψυχής αυξήθηκαν, με την υπερβολική χρήση των κοινωνικών μέσων μαζικής ενημέρωσης, του διαδικτυακού παιχνιδιού και της παρακολούθησης ταινιών πιο συχνά με τους γιατρούς θορυβημένοι να συνταγογραφούν καθημερινές δραστηριότητες, όπως αερόβιες ασκήσεις για ενίσχυση των οστών προκειμένου να αποφευχθούν οι συνέπειες αδράνειας.
Ένα σημαντικό εύρημα, είναι ότι οι γονείς φαινόταν να εμφανίζουν περισσότερο άγχος από τα παιδιά τους επιδιώκοντας δραστηριότητες ανακούφισης από το άγχος, συμπεριλαμβανομένης της ανάγνωσης και της άσκησης, με διαδικτυακές πηγές που παρέχουν συμβουλές και δραστηριότητες. Επίσης, οι γονείς με παιδιά με ειδικές ανάγκες, αντιμετώπισαν περισσότερες αλλαγές στη διάθεση, και υπερβολική ανησυχία για τον αντίκτυπο του ιού.
Η χρήση της τεχνολογίας επηρέασε σημαντικά την ευημερία των ατόμων, με λειτουργούς υγείας (όπως γιατροί, ψυχίατροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί και άλλοι) να είναι διαθέσιμοι μέσω διαδικτυακών υπηρεσιών. Παρά τους περιορισμούς της μη φυσικής αλληλεπίδρασης, η τηλεϊατρική αναφέρθηκε ότι είναι αποτελεσματική στη μείωση και τη διαχείριση των συναισθηματικών συμπτωμάτων και του άγχους, όχι μόνο στη νεολαία, αλλά και στους γονείς.

Τον φόβο ότι τα παιδιά του γυμνασίου, που εμφανίζουν τα μεγαλύτερα ποσοστά άγχους και απογοήτευσης στις ΗΠΑ, χάνουν σημαντικές στιγμές της εκπαιδευτικής και κοινωνικής τους εξέλιξης εξαιτίας της πανδημίας εκφράζουν ολοένα και περισσότεροι γονείς. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι κάποιες από τις ανησυχίες αυτές είναι δικαιολογημένες, υπογραμμίζοντας όμως την ανάγκη ψύχραιμης αντιμετώπισης. Ουδείς αρνείται ότι οι απαγορεύσεις της πανδημίας και η διακοπή λειτουργίας των γυμνασίων έπληξαν ψυχικά τους μαθητές.
Καθώς, όμως, οι ΗΠΑ μετακινούνται από το στάδιο του τραύματος σε αυτό της ανάκαμψης από την πανδημία, πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι οι γονείς πρέπει πρώτοι να δώσουν το παράδειγμα, εγκαταλείποντας την απαισιόδοξη θεώρηση της κατάστασης. Η πρώιμη εφηβεία, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική στην ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου, με μεταβολές τέτοιας κλίμακας που θυμίζουν εκείνες στον εγκέφαλο νεογνών. Οι μεταβολές αυτές, που προκύπτουν από την έντονη ορμονική δραστηριότητα στο σώμα του εφήβου, δίνουν τη δυνατότητα στα παιδιά για κριτική και λογική σκέψη. Την ίδια ώρα, τα παιδιά αρχίζουν να έχουν συνείδηση της κοινωνικής τους θέσης και της εικόνας τους.
«Είναι πολύ δύσκολο για τα παιδιά του γυμνασίου. Είναι η ηλικία κατά την οποία πρέπει να ανεξαρτητοποιηθούν από τους γονείς και να αφιερώσουν χρόνο για να καταλάβουν τι ζητούν από τους φίλους τους και τι έχουν να τους προσφέρουν. Όλη αυτή η σκληρή δουλειά έχει αναβληθεί εξαιτίας της πανδημίας», λέει η ψυχοθεραπεύτρια ΦίλιςΦέιγκελ. Οι γονείς, όμως, δεν πρέπει να πανικοβάλλονται και καλό θα ήταν να σταματήσουν να επαναλαμβάνουν τη θεωρία της «χαμένης χρονιάς».
«Είναι αλήθεια ότι τα παιδιά χρειάζονται εμπειρίες κοινωνικοποίησης για να αναπτυχθούν φυσιολογικά. Δεν υπάρχει, όμως, κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι μία προσωρινή αναστολή, όπως αυτή του κορωνοϊού, θα προκαλέσει μόνιμη ψυχική βλάβη. Ο εύπλαστος εγκέφαλος των εφήβων εγγυάται την ψυχική τους ανάκαμψη», λέει ο καθηγητής ψυχολογίας Λόρενς Στάινμπεργκ του Πανεπιστημίου Τεμπλ.
Ευρείες μελέτες σε εφήβους έδειξαν ότι ο σύνδεσμος του παιδιού με έναν τουλάχιστον καλό φίλο –έστω και μέσω της οθόνης του υπολογιστή– προσφέρει σημαντικό στήριγμα. Την ίδια στιγμή, οι γονείς οφείλουν να υιοθετήσουν ψύχραιμη στάση, προσφέροντας ψυχική βοήθεια στα παιδιά τους και παραμερίζοντας τις δικές τους ανησυχίες και άγχη.
«Πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε πώς θα παρουσιάσουμε την περίοδο αυτή στα παιδιά μας. Δεν πρέπει να μιλάμε για χαμένο χρόνο, αλλά για ιστορική εμπειρία, ενώ οφείλουμε να επαινούμε τα παιδιά για την αντοχή και την υπομονή τους», λέει ο ψυχολόγος Μιτς Πρίνστιν.
Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας στα παιδιά είναι ένα από τα πιο σημαντικά βήματα που μπορούν να κάνουν οι γονείς για να τα βοηθήσουν να αναπτυχθούν. Το να είναι κανείς ανθεκτικός σημαίνει να έχει την ικανότητα να επανακάμπτει γρήγορα από δύσκολες καταστάσεις. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν την ανθεκτικότητα ενός ατόμου, αλλά κατά μέσο όρο, τα παιδιά που αναπτύσσουν ανθεκτικότητα σε νεαρή ηλικία προετοιμάζονται για μεγαλύτερη επιτυχία καθώς μεγαλώνουν.
Η ανθεκτικότητα μπορεί να φανερωθεί σε μια μεγάλη ποικιλία περιστάσεων. Για παράδειγμα, η μετάβαση και η προσαρμογή στις αλλαγές, η απώλεια ενός μέλους της οικογένειας, οι δυσκολίες στις σχέσεις ή στο σχολείο κ.ά. Ανεξάρτητα από την περίσταση, εάν αισθάνεστε μια κατάσταση ως δυσεπίλυτη, τότε η ανθεκτικότητά σας λειτουργεί για να σας βοηθήσει να μετακινηθείτε και να προχωρήσετε προς τα εμπρός.
Η πρώιμη παιδική ηλικία είναι η στιγμή που ο εγκέφαλος είναι πιο πλαστικός και μπορεί να διορθωθεί. Έτσι, είναι σημαντικό να εκπαιδεύσετε τη νευροβιολογία του εγκεφάλου ώστε να ενεργεί ανθεκτικά όταν τα παιδιά είναι ακόμη μικρά. Όταν η ανθεκτικότητα καλλιεργείται σε νεαρή ηλικία, τα παιδιά θα είναι σε θέση να ξεπεράσουν τα εμπόδια και συχνά διατρέχουν μειωμένο κίνδυνο να υποφέρουν από άγχος ή άλλες διαταραχές που σχετίζονται με το άγχος καθώς μεγαλώνουν. Όσο νωρίτερα αρχίσετε να υποστηρίζετε την ανθεκτικότητα σε ένα παιδί, τόσο πιο πιθανό είναι να το εξοπλίσετε με δεξιότητες για ένα μέλλον όπου θα υιοθετήσει πλήρως τη νοοτροπία χωρίς εμπόδια.

Χαρακτηριστικά ενός ανθεκτικού παιδιού
 Αυτοπεποίθηση: Όταν τα παιδιά είναι σίγουρα για τον εαυτό τους, αυτό τους δίνει τη δύναμη να συνεχίσουν, να είναι θετικά και να πιστεύουν στον εαυτό τους ακόμη και σε περιόδους δυσκολίας.
 Επάρκεια: Τα παιδιά που αισθάνονται ότι είναι δυνατά και ικανά συχνά βλέπουν εμπόδια και πιστεύουν ότι μπορούν να τα κατακτήσουν.
 Έλεγχος: Το να αναγνωρίζετε τα συναισθήματα και την ικανότητα να ελέγχετε τον εαυτό σας βοηθά να μείνετε ήρεμοι και συγκεντρωμένοι ακόμη και όταν ο κόσμος γύρω σας μπορεί να γυρίζει ανάποδα.
 Σύνδεση (με άλλους): Για κάθε άνθρωπο, αλλά ειδικά για τα παιδιά, έχοντας ισχυρές, στενές σχέσεις δίνει μια αίσθηση ασφάλειας, γιατί γνωρίζουν ότι με αυτό τον τρόπο θα δεχθούν υποστήριξη.
 Αισιοδοξία: Η ικανότητα να είμαστε θετικοί απέναντι σε αντιξοότητες είναι εξαιρετικά ευεργετική όταν χτίζεται η ανθεκτικότητα.

Πηγές:
A Guilford Press and Taylor & Francis FreeBook: CBT STRATEGIES FOR A STRONGER YOU freebook.
Beck,A.T., Grant P.M.,Inverso, E., Brinen, A.P. &Perivoliotis, D. (2020). Recovery-oriented cognitive therapy for serious mental health conditions. New York, NY: Guilford Press.
Harding, K. (2019). The Rabbit Effect: Live Longer, Happier, and Healthier with the GroundbreakingScience of Kindness: Simon and Schuster.
Murthy, V. H. (2020). Together: The Healing Power of Human Connection in a Sometimes Lonely World: Harper Wave.
Padesky, CA., &Mooney, KA. (2012). Strengths-Based Cognitive–BehaviouralTherapy: A Four-Step Model to Build Resilience. Clin. Psychol. Psychother. 19, 283–290.
Stavridou A, Stergiopoulou AA, Panagouli E, Mesiris G, Thirios A, Mougiakos T, Troupis T, Psaltopoulou T, Tsolia M, Sergentanis TN, Tsitsika A. (2020). Psychosocial consequences of COVID-19 in children, adolescents and young adults: A systematic review. Psychiatry Clin Neuroscience.